De bouwstijlen in Rotterdam

Nieuwe Kunst                                   Art Nouveau / Jugendstil

Hoogtepunt: ca. 1890 - 1910            Karakteristieken: asymetrische gevels voorzien van kleurige figuratieve tegeltableaus, gebruik van gietijzer en grote glasoppervlakken, uitbundige sierlijke bewegelijke lijnen geinspireerd op de planten wereld.

In de tijd dat de impresisionistische schilders zich grotere creatieve vrijheid toeeigende, lieten ook de architecten hun gerichtheid op het verleden achter zich. Een vernieuwende kunststroom, ook wel Art Nouveau of Jugendstil genoemd, werd in Europa populair. De gebaande wegen werden verlaten wat leidde naar architectuur vernieuwing.            In Nederland was de Nieuwe kunst goed vertegen woordigd in Den Haag, Rotterdam, Amsterdam, Groningen en Utrecht. Het American hotel in Amsterdam ontworpen door de Rotterdamse architect W. Kromhout is een goed voorbeeld van de Nieuwe Kunst in Nederland.           

Nieuwe Kunst in Rotterdam

In Rotterdam is Het Witte huis het meest in het ooglopende bouwwerk dat tot Art Nouveau wordt gerekend.

Verder zijn het woonhuis aan de Schiedamsesingel 165 van D. van Ameijden van Duijm en Zn. , woonhuis Suzanne en Adriana aan de Straatweg 5-7, het kantoorpand Maaskade 113 en het Clubgebouw van de Koninklijke roei- en zeilvereniging De Maes van Michiel Brinkman.

Art Deco

Hoogtepunt: ca. 1920 - 1935                Karakteristieken: strakke geometrische en op moderne techniek geinspireerde vormen en kleurige motieven.

De internationale stroming Art Deco kreeg zijn naam door een grote tentoonstelling in 1925 in Parijs met de naam : de Exposition des Arts Decoratifs et Industriels Modernes. Deze vormgeving speelde tussen de 2 wereldoorlogen een grote rol. Deco geeft aan dat het gaat om het decoratieve aspect en de toepassing van ornamenten.

Art Deco in Rotterdam

In Rotterdam is het vooral de architect W. Kromhout die Art Deco in zijn vormgeving heeft toegepast. Ook de architect Sybold van Ravensteyn (1889 - 1983) heeft in zijn ontwerp van de Diergaarde Blijdorp Art Deco achtige vormgeving gebruikt.

De Stijl

Hoogtepunt: 1917 - 1931                         Karakteristieken: rechte lijnen en hoeken, drie primaire kleuren rood, geel, blauw en drie niet primaire kleuren; wit, zwart, grijs

In 1917 verschijnt het eerste nummer van het maandblad “De Stijl”. Het blad begint als spreekbuis van drie schilders, twee architecten, een beeldhouwer en een schrijver in Nederland. Initiatiefnemer is Theo van Doesburg. Stijllid van het eerste uur is de architect J.J.P. Oud. Hij verlaat echter in 1922 de Stijl omdat hij zich niet meer met de ideeën kan verenigen. Piet Mondriaan lid van De Stijl schildert in de principes van De Stijl. Hij blijft de strakke lijnen en het kleur gebruik tot het einde trouw. Een ander lid is de meubelmaker en architect Gerrit Rietveld. Zijn beroemde Rietveld - Schroderhuis is geheel in de traditie van de Stijl.

De Stijl in Rotterdam

In Rotterdam is het de architect J.J.P. Oud die De Stijl in zijn vormgeving heeft toegepast. De enige gebouwen in Rotterdam in De Stijl zijn van zijn hand maar het betreffen replica’s. De tijdelijke directiekeet bij de woonwijk Oud- Mathenesse en het Cafe De Unie zijn later opnieuw opgebouwd.

Cafe de Unie aan de Mauritsweg

Het Nieuwe Bouwen                      Nieuwe zakelijkheid / Functionalisme

Hoogtepunt: ca. 1920 - 1940                   Karakteristieken: gebruikte materialen zijn staal, glas en beton, uiterlijke kenmerken zijn platte daken, witgepleisterde gevels zonder ornamenten en licht, lucht en ruimte zijn zeer belangrijk.

Architecten: In Nederland vormen twee architecten verenigingen het brandpunt van het Nieuwe Bouwen. ‘De Opbouw’ in 1920 opgericht in Rotterdam en ‘De 8’ in 1927 opgericht in Amsterdam. Leden van De Opbouw waren de architecten J.J.P. Oud, Michiel Brinkman, L.C. van der Vlugt en Willem Kromhout en de meubelmaker W.H. Gispen. Toen in de tweede helft van van de jaren twintig o.a. Cor van Eesteren en Willem van Tijen toetraden werd de instelling van de vereniging meer gericht op het Nieuwe Bouwen. Zo moesten kandidaat-leden voortaan “de geestelijke stroming helpen te bevorderen zoals door de nieuwe zakelijkheid en het functionalisme worden uitgedrukt”.

Internationaal vonden architecten van Nieuwe Bouwen in het CIAM een uitlaatklep. In 1928 werd door twee zwitserse architecten Le Corbusier en Karl Moser het eerste Congres Internationaal d’Architecture Moderne georganiseerd. In Duitsland werkten architecten en kunstenaars samen in Bauhaus.

De architecten van het Nieuwe Bouwen wilde gebouwen ontwerpen waarbij de ruimte belangrijker was dan de massa. Lichte constructies met grote ramen waardoor binnen- en buitenruimte met elkaar verbonden werden. Licht, lucht en ruimte was belangrijk. dit sloot aan bij de ideeën over gezondheid die in progressieve kringen leefden. een mens had veel zonlicht en frisse lucht nodig om gezond te leven.

Het Nieuwe Bouwen in Rotterdam

Rotterdam is de stad in Nederland waar het Nieuwe Bouwen het best is aangeslagen. Belangrijke gebouwen in het idee van het Nieuwen Bouwen staan hierdoor ook in Rotterdam. De Van Nellefabriek van Brinkman en Van der Vlugt en De Bergpolderflat van Willem van Tijen zijn de beste voorbeelden hiervan. Ook De Kiefhoek van J.J.P. Oud is de geest van Het Nieuwe Bouwen ontworpen.

Traditionalisme                                Delftse school

Hoogtepunt: ca. 1930 - 1955                    Karakteristieken: gebruik van bakstenen en hellende daken.

Stroming die de terug grijpt naar historische bouwtradities en een conservatieve bouwstijl uitvoert met traditionele vormen en materialen. De stijl is de tegenhanger van het Nieuwe Bouwen.

Architecten: De architect en hoogleraar in Delft Grandpré Molière (1883-1972) had een zeer grote invloedrijk in het uitdragen van deze stijl aan o.a. zijn leerlingen. Hierdoor is deze stijl ook de Delftse school gaan heten. Hij inspireerde vele architecten zoals  A.J. Kropholler, A.J.Th. Kok, A. van der Steur en J.F. Berghoef

Traditionalisme in Rotterdam

In Rotterdam is Grandpré Molière zijn architectuur cariëre gestart als architect bij gemeentewerken. Hier ontwierp hij o.a. de Libanon HBS aan de Ramlehweg. Succesvolle en bekende ontwerpen in Delftse School van Grandpré Molière zijn Woonhuis De Boogerd (1930) voor de bekende Rotterdamse bankier Van de Mandele. Ook Tuindorp Vreewijk (1913) een initiatief van Van de Mandele is door Grandpré Molière in de stijl van de Delfte School ontworpen.